خاک

این تصویر عکسی از بازگشت جاسم غضبانپور به شهرش خرمشهر پس از بازپس‌گیری آن در جنگ ایران و عراق است. بازگشت به خانه‌ای که نیست، در خیابانی که نیست و در شهری که در پس‌زمینه، چیزی جز باریکه‌ای نیمه‌ویران از آن نمانده است. اما ساکنینش به شهر برگشته‌اند و گواه آن همین عکس است. آن‌ها آمده‌اند تا در نبودِ دیوارها از روی طرح موزاییک‌های حیاط، حدود خانه‌هایشان را حدس بزنند و احتمالاً آن‌ها را از نو بسازند.

برای من اما این عکس یکی از سهمگین‌ترین تصاویر جنگ است. چشم‌اندازی گسترده از نیستی و زندگی‌های ویران‌شده از نگاه عکاسی که نه «رنج دیگران» بلکه رنج خودش را ثبت کرده و در بهت و سکوتی کامل، هیچِ پیش رویش را با ما شریک شده است.